Torrelanda dorretxea

Orozko Dorrea deiturikoa da hau, Fernán Pérez de Ayalak 1349an erosi zuena, haranaren jurisdikzio eskubide guztiekin batera, eta administrazio zentro bihurtu zuena. 1351n, setio gogorra jasan zuen, eta 1521ean, Karlos I.a erregeak Ayala familiaren ondasun guztiak konfiskatu zituen Komuneroen Matxinadari laguntza emateagatik, Leguizamón familiari salduz, eta honek jabetza mantendu zuen XX. mendera arte. 

Gaur egun ikusten dugun eraikina XVI. mendearen amaierakoa da. Dorrea ia 15 metroko altuerako kubo bertikal bat da, ibaiko harri karratuekin eraikia, eta XVI. eta XVII. mendeetan zehar jauregiz inguratuta egon zen mendebaldeko eta hegoaldeko aldeetan. 

Erdi Aro Berantiarrean sortutako benetako botere gune baten aurrean gaude, eraikin multzo batek osatua, etxebizitza atal batekin, dorreak eta jauregiak ordezkatuta, eta nekazaritza atal batekin, burdinola eta errota bat barne hartzen zituena, baita Magdalenako ermita ere.

Jabetza pribatukoa da, familiaren egoitza gisa erabiltzen da, eta beste eraikin batzuk gehitu zaizkio.

1949ko apirilaren 22ko Dekretuaren adierazpen orokorrak (125. zk.ko Estatuko Aldizkari Ofiziala, 1949ko maiatzaren 5ekoa) Espainiako gazteluak estatuaren babespean jartzen ditu. 16/1985 Legeak, ekainaren 25ekoak, Espainiako Ondare Historikoarenak (155. zk.ko Estatuko Aldizkari Ofiziala, 1985eko ekainaren 29koak) ondare historikoa babesteko esparru orokorra ezartzen du.